Orkisz to jeden z najstarszych podgatunków pszenicy. To zboże znane było ok. 8 tysięcy lat przed Chrystusem, czyli już w epoce kamiennej. W ostatnich kilkunastu latach nastąpił powrót do uprawy tego zapomnianego przez pewien okres zboża. Orkisz niewątpliwie zawdzięcza swoje odrodzenie rozwojowi rolnictwa ekologicznego oraz swoim walorom żywieniowym.
Pszenica orkisz ma małe wymagania jeśli chodzi o uprawę. Jest odporny na warunki pogodowe i może być uprawiany na ubogich glebach. Nie lubi sztucznego nawożenia, a w przypadku stosowania nawozów rośliny wyrastają wysokie i dają mały plon ziarna. Natomiast w uprawie ekologicznej zwiększa się wydajność głównie dzięki stosowaniu kompostu. Cechą charakterystyczną orkiszu jest wytwarzanie mocnej łuski otaczającej ziarno, która stanowi ochronę przed skażeniem zanieczyszczeniami z atmosfery oraz przed promieniowaniem radioaktywnym.

Orkisz zawiera w swoim składzie: 56% skrobi, 11,6% białka, 2,7% tłuszczu i 2% składników mineralnych. Bardzo ważne jest występowanie nienasyconych kwasów tłuszczowych bardzo korzystnie wpływających na układ krążenia. Produkty orkiszowe poprawiają pracę przewodu pokarmowego ze względu na duże ilości błonnika. Słodkawo-orzechowe ziarno jest doskonałym źródłem witamin z grupy B, PP oraz składników mineralnych takich jak: żelazo, potas, wapń i cynk. Dojrzały orkisz zawiera znaczne ilości kwasu krzemowego, który jest ważny dla skóry, włosów i paznokci. Poza tym rozjaśnia umysł wzmacniając aktywność mózgu i koncentrację. Zawiera gluten dobrze przyswajalny przez nasz organizm, i co najważniejsze - dobrze tolerowany przez bezglutenowców.

Z dojrzałego ziarna orkiszu produkowane są grupy artykułów spożywczych, które można nabyć w sklepach z żywnością ekologiczną i stosować w codziennym żywieniu. Należą do nich np.:
- odplewione ziarno, ziarno odplewione i polerowane (tzw. ryż orkiszowy), ziarno prażone;
- mąka razowa i biała, otręby, płatki, kasze;
- makarony;
- pieczywo (chleb, bułki, pieczywo chrupkie);
- ciastka, wafle;
- kawy;
- syrop słodowy z orkiszu;
- piwo, spirytus i wódki.

Kasza orkiszowa zawiera bardzo dużo błonnika i białka, pomaga w zapobieganiu kamicy żółciowej.

Kleik z orkiszu jest polecany przy cukrzycy, ponieważ zmniejsza zapotrzebowanie na insulinę oraz poprawia przemianę materii. Kaszki z kolei obniżają poziom cholesterolu we krwi.

Kawa z orkiszu poprawia trawienie oraz działa łagodnie przeczyszczająco.

Łuski orkiszu są źródłem błonnika. Kąpiel w wywarze z plewek jest środkiem pomocniczym w wielu dolegliwościach skórnych. Plewki orkiszowe wykorzystywane są również jako wypełnienie poduszek, kołder czy materaców. Takie poduchy poprawiają krążenie, łagodzą bóle, ułatwiają zasypianie, zapobiegają powstawaniu odleżyn i odparzeń.
Ze względu na uniwersalne działanie orkisz polecany jest wszystkim, jednak szczególnie w następujących chorobach i dolegliwościach:

• spadek odporności, zmęczenie, osłabienie, zaniżona wydolność organizmu;
• choroby nowotworowe, choroby reumatyczne (również w profilaktyce);
• stany pozawałowe, ryzyko udaru;
• wszystkie choroby serca i układu krążenia;
• podwyższony poziom cholesterolu we krwi;
• kłopoty z metabolizmem, zaparcia;
• utrudniona przemiana związków wapnia przy wzmożonej podatności na infekcje;
• alergie (w tym skazy białkowe);
• choroby krwi, nerek i wątroby, kamienie żółciowe (orkisz zapobiega ich powstawaniu)
• skurcze jelit, hemoroidy, biegunki (idealny jest wówczas kleik z orkiszu);
• schorzenia żołądkowo-jelitowe (zapalenie jelit, choroba Leśniowskiego - Crohna, celiakia - ale tylko po konsultacji z lekarzem), choroby przemiany materii;
• osłabienie organizmu po długotrwałym stosowaniu leków, głownie antybiotyków;
• choroby na tle nerwowym, depresje, spadek nastroju;
• przy kuracji postnej w celu odbudowania sił organizmu.

LITERATURA

1. Szymona Jerzy: "Ekologiczna uprawa pszenicy orkisz", WODR Olsztyn;
2. Trybulki Józef, Babalski Mieczysław: "Uprawa pszenicy orkisz" Poradnik dla rolników, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie o/ Radom;
3. Przybylak Zbigniew: "Kuracje najsłynniejszych zielarzy i naturalistów", Wydawnictwo Duszpasterstwa Rolników;
4. Schiller Reinhard: "Zioła z Apteki Św. Hildegardy";
5. Walkowska Alfreda: "Powrót do harmonii";
6. Hirscher Petera: "Leczmy się i gotujmy ze Św. Hildegardą".